Poznaj pruską wymowę

W tym poście przybliżę wam pruską wymowę, która dla polskiego mówcy ogólnie powinna nie być bardzo trudna, ale w tym języku jest kilka głosek i zjawisk fonetycznych, z którymi osoba polskojęzyczna może mieć niestety problem. Aby niczym was na początku nie zrazić, zacznijmy od spółgłosek:

B, C, D, F, G, J, K, M, N, P, R, S, T, Z

Tu bardzo dobra wiadomość: litery te są wymawiane identycznie jak w języku polskim.

H

Ta głoska jest wymawiana podobnie jak niemieckie /h/, lecz z powodu tego, że litera h nie występuje w rodzimych pruskich słowach, może być wymawiana jak polskie /x/ jak np. w wyrazie hamak.

L

Litera l to interesujący przypadek, ponieważ może być wymawiana na trzy sposoby: jak polska głoska /l/, jak litewska głoska /ɫ/ lub miękko jako głoska /lʲ/. Wybór, której głoski używać, należy do uczącego się.

W

Litera w w przeciwieństwie do języka polskiego czy litewskiego nie jest wymawiana jako /v/, tylko jako głoska pomiędzy /w/ i /v/, czyli /ʋ/. Wymawia się ją układając wargi jak do wymowy polskiego /v/, ale nie dotykając górnymi zębami do dolnej wargi oraz pozostawiając między wargami małą szczelinę. Głoska ta dla polskiego ucha brzmi podobnie do głoski /w/.

Ḑ, Ģ, Ķ, Ņ, Ŗ, Ț

Te litery "z przecinkiem" na dole oznaczają palatalizację głoski, czyli jej zmiękczenie, np. litera ḑ w zapisie fonetycznym to /dʲ/.

Š, Ž

Te głoski wymawia się jak zmiękczone polskie sz i ż, czyli /ʃʲ/ i /ʒʲ/.

Č, DŽ, CH

Litery č /tʃ/ i dwuznaków dž /dʒ/ oraz ch /x/ używa się w zapożyczeniach.

A teraz przejdźmy do samogłosek:

A, I, O, U

Tutaj nie będzie żadnej nieprzyjemnej niespodzianki, a raczej małe zaskoczenie, bo tak naprawdę mamy powyżej trzy głoski: /a/, /i/, /u/. A co z o? Jest ciekawie, bo litera o występuje niemal wyłącznie w zapożyczeniach, i jest wymawiana tak samo jak pruska litera a, ale może być też wymawiana jak polska głoska /ɔ/, np. w wyrazie oko.

E

Tu robi się trochę trudniej. Pruska litera e jest wymawiana jako głoska /æ/, która nie występuje w języku polskim, ale występuje np. w angielskich słowach takich jak cat lub hat. Jest to oczywiście głoska przejściowa pomiędzy a i e. Ważną informacją jest to, że litera e zmiękcza poprzedzającą ją spółgłoskę, np. pruskie słowo meddin wymawia się jako /ˈmʲædin/. Trzeba też pamiętać, że palatalizacja w języku pruskim jest podobna do palatalizacji w języku litewskim, czyli zbitki typu se albo ne w języku pruskim wymawia się jako /sʲæ/ [sja] i /nʲæ/ [nja], a nie /ɕæ/ [śa] i /ɲæ/ [ńa]. Jednak mam dobrą wiadomość dla większości z nas: pruską literę e, zamiast głoski /æ/, można wymawiać jako /a/, co przekłada się też na pewne zasady ortograficzne, jednak ten temat jest dla osób bardziej wtajemniczonych w naukę języka pruskiego.

Ā, Ē, Ī, Ō, Ū

Wymowa tych głosek to pewne wyzwanie dla Polaka. Są to bowiem samogłoski długie, czyli jak sama nazwa wskazuje są one wymawiane odpowiednio dłużej, mniej więcej dwa razy dłużej niż wcześniej przedstawione samogłoski krótkie. Samogłoski długie w zapisie fonetycznym to /aː/, /iː/, /ɔː/, /uː/ oraz /eː/, na które trzeba zwrócić szczególną uwagę, gdyż nie jest to długi odpowiednik krótkiej głoski /æ/, tylko odrębna głoska zapisywana właśnie jako /eː/, czyli głoska pomiędzy i oraz e.

To tyle z podstawowych wiadomości. W następnym poście wyjaśnię wam pruski akcent oraz dyftongi.